Hazımsızlığın Nedenleri

Hazımsızlık, tıp dilinde dispepsi olarak adlandırılan ve yemek sonrasında üst karın bölgesinde rahatsızlık, şişkinlik, erken doyma, geğirme, yanma veya bulantı gibi belirtilerle kendini gösteren yaygın bir sindirim sistemi problemidir. Genellikle ciddi bir hastalığa işaret etmese de tekrarlayan ya da uzun süren hazımsızlık yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir.

Hazımsızlığın nedenleri kişiden kişiye değişebilir. Hızlı yemek yemek, fazla miktarda beslenmek, yağlı yiyecekleri sık tüketmek ve stres en yaygın tetikleyiciler arasındadır. Bununla birlikte gastrit, reflü, mide ülseri, safra kesesi hastalıkları veya bazı ilaçlar da hazımsızlığa yol açabilir.

Hazımsızlık nedir?

Hazımsızlık, çoğunlukla yemeklerden sonra mide ve üst karın bölgesinde hissedilen rahatsızlıkların genel adıdır. Tek başına bir hastalık olmayabileceği gibi başka bir sindirim sistemi sorununun belirtisi de olabilir.

Hazımsızlık yaşayan kişilerde şu şikâyetler görülebilir:

• Üst karında ağrı, baskı veya yanma
• Yemek sonrasında aşırı doluluk hissi
• Az yemekle erken doyma
• Karında şişkinlik ve gaz
• Sık geğirme
• Bulantı
• Ağıza acı veya ekşi su gelmesi
• Yemek sonrasında mide rahatsızlığı

Hazımsızlığın en yaygın nedenleri

Hızlı yemek yemek

Yemeği hızlı tüketmek, yeterince çiğnemeden yutmaya ve yemek sırasında daha fazla hava yutmaya neden olabilir. Bu durum midede şişkinlik, gaz ve doluluk hissini artırabilir. Ayrıca beynin doyma sinyalini algılaması zaman aldığı için hızlı yemek yemek gereğinden fazla besin tüketilmesine yol açabilir.

Fazla miktarda yemek

Bir öğünde normalden fazla yemek, midenin aşırı gerilmesine neden olur. Özellikle akşam saatlerinde tüketilen büyük porsiyonlar mide boşalmasını yavaşlatabilir ve hazımsızlık, reflü veya şişkinlik şikâyetlerini artırabilir.

Yağlı ve baharatlı yiyecekler

Kızartmalar, yağlı etler, yoğun soslar, aşırı baharatlı yemekler ve işlenmiş gıdalar bazı kişilerde hazımsızlığı tetikleyebilir. Yağ içeriği yüksek besinler mide boşalmasını yavaşlatabildiği için yemek sonrasında uzun süren doluluk ve rahatsızlık hissine neden olabilir.

Gaz yapan yiyecekler ve içecekler

Kuru baklagiller, lahana, brokoli, soğan, gazlı içecekler ve bazı yapay tatlandırıcılar bağırsaklarda gaz oluşumunu artırabilir. Bu durum doğrudan hazımsızlığa yol açabileceği gibi karın şişkinliği ve geğirme şikâyetlerini de belirginleştirebilir.

Stres ve kaygı

Sindirim sistemi ile beyin arasında güçlü bir bağlantı bulunur. Yoğun stres, kaygı ve duygusal gerginlik mide hareketlerini etkileyebilir, mide asidiyle ilişkili şikâyetleri artırabilir ve sindirimi yavaşlatabilir. Bu nedenle bazı kişilerde sınav, iş yoğunluğu veya önemli yaşam olayları sırasında hazımsızlık daha sık görülebilir.

Yemekten hemen sonra uzanmak

Yemekten kısa süre sonra uzanmak, mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasını kolaylaştırabilir. Bu durum özellikle reflü eğilimi olan kişilerde hazımsızlık, göğüste yanma ve ağıza acı su gelmesi gibi belirtilere yol açabilir.

Fazla çay, kahve ve gazlı içecek tüketimi

Kafein içeren çay ve kahve ile gazlı içecekler, bazı kişilerde mide rahatsızlığını artırabilir. Özellikle aç karnına yoğun kahve tüketmek veya yemeklerle birlikte fazla miktarda gazlı içecek içmek şişkinlik ve yanma hissine neden olabilir.

Sigara ve alkol kullanımı

Sigara, yemek borusu ile mide arasındaki kasların işlevini etkileyerek reflü ve hazımsızlık belirtilerini artırabilir. Alkol ise mide zarını tahriş edebilir ve mide asidiyle ilişkili yakınmaları şiddetlendirebilir.

Hastalıklara bağlı hazımsızlık nedenleri

Hazımsızlık bazen günlük beslenme alışkanlıklarından değil, altta yatan bir sağlık sorunundan kaynaklanabilir. Özellikle sık tekrarlayan, giderek artan veya başka belirtilerle birlikte görülen hazımsızlıkta doktor değerlendirmesi önemlidir.

Gastroözofageal reflü hastalığı

Reflü, mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasıdır. Göğüste yanma, ağıza acı su gelmesi, boğazda tahriş, geğirme ve yemek sonrasında hazımsızlık reflünün sık görülen belirtileri arasındadır.

Gastrit

Gastrit, mide iç yüzeyini kaplayan dokunun iltihaplanmasıdır. Helikobakter pilori enfeksiyonu, ağrı kesici ilaçların uzun süreli kullanımı, alkol ve bazı diğer etkenler gastrite yol açabilir. Gastrit durumunda mide ağrısı, yanma, bulantı ve yemek sonrasında rahatsızlık görülebilir.

Mide ve onikiparmak bağırsağı ülseri

Ülser, mide veya onikiparmak bağırsağının iç yüzeyinde oluşan yaradır. Hazımsızlığa ek olarak üst karın ağrısı, gece artan mide rahatsızlığı, bulantı veya iştahsızlık ortaya çıkabilir. Siyah dışkı ya da kanlı kusma gibi belirtiler varsa acil tıbbi yardım alınmalıdır.

Helikobakter pilori enfeksiyonu

Helikobakter pilori, mideye yerleşebilen bir bakteridir. Bazı kişilerde herhangi bir belirti oluşturmasa da kronik gastrit, ülser ve tekrarlayan hazımsızlık şikâyetlerine neden olabilir. Tanı için doktor tarafından nefes testi, dışkı testi, kan testi veya endoskopik değerlendirme istenebilir.

Safra kesesi ve pankreas hastalıkları

Safra kesesi taşları veya pankreasla ilgili bazı hastalıklar, özellikle yağlı yemeklerden sonra hazımsızlık ve üst karın ağrısına neden olabilir. Ağrının sağ üst karında hissedilmesi, sırta yayılması, bulantı ve kusma gibi belirtilerin eşlik etmesi durumunda sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Gıda intoleransları

Laktoz intoleransı, fruktoz hassasiyeti veya bazı besinlere karşı duyarlılık; şişkinlik, gaz, karın ağrısı ve hazımsızlık gibi şikâyetlere yol açabilir. Belirtiler belirli bir yiyeceği tükettikten sonra düzenli olarak ortaya çıkıyorsa besin günlüğü tutulması ve doktor veya diyetisyen değerlendirmesi yararlı olabilir.

İlaçlara bağlı hazımsızlık

Bazı ilaçlar mideyi tahriş edebilir veya sindirim sisteminin çalışma düzenini etkileyebilir. Özellikle aşağıdaki ilaç grupları bazı kişilerde hazımsızlık yapabilir:

• Aspirin ve bazı nonsteroid antiinflamatuvar ağrı kesiciler
• Bazı antibiyotikler
• Demir içeren takviyeler
• Kortizon içeren ilaçlar
• Bazı diyabet ilaçları
• Potasyum ve bazı mineral takviyeleri
• Bazı tansiyon ilaçları

Doktor tarafından reçete edilen ilaçlar, hazımsızlık yaptığı düşünülse bile kendi kendine bırakılmamalıdır. İlaç değişikliği veya doz düzenlemesi yalnızca sağlık uzmanının önerisiyle yapılmalıdır.

Hazımsızlık belirtileri ne kadar sürer?

Hazımsızlığı azaltmak için neler yapılabilir?

Hazımsızlık şikâyetlerini azaltmak için öncelikle belirtileri tetikleyen alışkanlıklar belirlenmelidir. Her kişinin toleransı farklı olsa da aşağıdaki öneriler çoğu kişi için yararlı olabilir:

• Yemekleri yavaş yiyin ve lokmaları iyice çiğneyin.
• Tek seferde çok büyük porsiyonlar tüketmek yerine daha küçük öğünleri tercih edin.
• Yağlı, kızartılmış ve aşırı baharatlı yiyecekleri sınırlayın.
• Yemekten sonra en az iki-üç saat uzanmamaya çalışın.
• Kafeinli, gazlı ve alkollü içecekleri azaltın.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın.
• Stresi azaltmak için düzenli yürüyüş, nefes egzersizi veya gevşeme tekniklerinden yararlanın.
• Hangi yiyeceklerin şikâyetleri artırdığını anlamak için besin ve belirti günlüğü tutun.
• Doktor önerisi olmadan uzun süre mide ilacı kullanmayın.

Hazımsızlık için ne zaman doktora başvurulmalı?

Hazımsızlık şikâyeti sık tekrarlıyorsa, iki haftadan uzun sürüyorsa veya günlük yaşamı etkiliyorsa doktora başvurulmalıdır. Özellikle aşağıdaki belirtiler varsa gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir:

• Şiddetli veya sürekli karın ağrısı
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya soğuk terleme
• Yutma güçlüğü ya da yutarken ağrı
• Sürekli kusma
• Kanlı kusma veya kahve telvesi görünümünde kusmuk
• Siyah, katranımsı dışkı veya dışkıda kan
• Açıklanamayan kilo kaybı
• İştahsızlık ve belirgin halsizlik
• Ciltte veya göz aklarında sararma
• Ateşle birlikte şiddetli karın ağrısı

Hazımsızlık hakkında sık sorulan sorular

Hazımsızlık ile gaz aynı şey midir?

Hazımsızlık ve gaz birbiriyle ilişkili olsa da aynı durum değildir. Hazımsızlık üst karında doluluk, yanma, erken doyma ve rahatsızlıkla kendini gösterirken gaz daha çok karında şişkinlik, guruldama ve geğirme veya bağırsak gazı şeklinde görülür.

Hazımsızlık her zaman mide hastalığı anlamına mı gelir?

Hayır. Hazımsızlık çoğu zaman hızlı yemek yeme, fazla beslenme, stres veya bazı yiyeceklerin tüketilmesi gibi geçici nedenlerle ortaya çıkabilir. Ancak belirtiler sürekli hale gelirse reflü, gastrit, ülser veya başka bir sağlık sorununun araştırılması gerekebilir.

Hazımsızlık için hangi bölüme gidilir?

Hazımsızlık şikâyeti için öncelikle aile hekimine veya iç hastalıkları uzmanına başvurulabilir. Gerekli görülürse gastroenteroloji uzmanına yönlendirme yapılabilir.

Sonuç

Hazımsızlığın nedenleri arasında yanlış beslenme alışkanlıkları, stres, reflü, gastrit, ülser, gıda intoleransları ve bazı ilaçlar bulunabilir. Hafif ve geçici şikâyetlerde yavaş yemek, porsiyonları küçültmek, tetikleyici yiyeceklerden uzak durmak ve yemek sonrasında hemen uzanmamak yardımcı olabilir. Ancak tekrarlayan veya alarm belirtileriyle birlikte görülen hazımsızlık ihmal edilmemeli, altta yatan nedenin belirlenmesi için bir sağlık uzmanına başvurulmalıdır.